Poraz od žene – neuspeh koji nijednog muškarca ne ostavlja ravnodušnim

Ideja koja je dovela do istraživanja ekonomista sa Univerzitet Pariz Nanter rodila se tokom jednog karate takmičenja. Naime, primećeno je da muškarci, po svemu sudeći, radije biraju da se bore protiv drugih muškaraca, čak i kada žene imaju isti pojas i uporediv nivo veštine.

Zato su istraživači želeli da otkriju da li pol protivnika utiče na način na koji se doživljavaju pobeda i poraz, naročito kod muškaraca.

Pojedini primeri iz sporta pružaju delimične odgovore na to pitanje. Međutim, oni imaju jedno ograničenje: mešovita takmičenja i dalje su relativno retka. Zbog toga je teško izdvojiti uticaj pola protivnika na način na koji pojedinci reaguju na pobedu ili poraz. Upravo to pitanje istraživano je u laboratorijskom eksperimentu.

Laboratorija kao mesto takmičenja

U eksperimentu učestvovalo je 290 ispitanika, muškaraca i žena, koji su rešavali zadatke iz mentalne aritmetike i birali između fiksne novčane naknade (0,50 evra za svaki tačan odgovor) i takmičarskog modela, u kojem osoba koja reši najviše zadataka dobija 1,50 evra za svaki tačan odgovor.

Takmičarski model donosi veću zaradu, ali je i rizičniji, jer novčanu nagradu dobija samo pobednik.

Ispitanici koji su u prvom krugu izabrali takmičenje potom su morali da odluče da li žele ponovo da se nadmeću sa istim protivnikom. U suprotnom, mogli su da odustanu od takmičenja i ponovo rešavaju zadatke uz fiksnu naknadu.

Pre nego što su saznali rezultate, učesnici su pitani da li misle da su pobedili.

Kao što su već pokazala brojna istraživanja, muškarci su se pokazali znatno samouverenijim od žena: gotovo tri od četiri muškarca verovala su da su pobedila, dok je među ženama to smatralo nešto više od polovine ispitanica.

Da li muškarci žele revanš posle poraza

Muškarci koji su očekivali pobedu, ali su na kraju izgubili od žene, skloniji su tome da požele da se ponovo takmiče sa njom nego kada izgube od muškarca.

Nasuprot tome, kada su prethodno pobedili ženu, pokazivali su manje interesovanja da je ponovo pobede nego kada im je protivnik bio muškarac.

Pol protivnika, dakle, utiče na reakciju pojedinih muškaraca nakon pobede ili poraza.

Poraz od žene, po svemu sudeći, izaziva potrebu za „revanšom“, odnosno za vraćanjem sopstvenog statusa. S druge strane, posle pobede ne žele da rizikuju novo takmičenje i mogućnost da izgube.

Ovi rezultati naročito su izraženi kod preterano samouverenih muškaraca – onih koji su očekivali pobedu, ali su doživeli poraz.

Važno je, dakle, naglašavaju istraživači da nije presudan samo poraz, već i nesklad između očekivanja i ostvarenog rezultata. Upravo ta razlika izaziva razočaranje.

Kod muškaraca sa najviše samopouzdanja, poraz od žene praćen je i poboljšanjem rezultata u sledećem krugu takmičenja, protiv iste protivnice.

Poraz deluje kao motivacioni faktor, pa se čini da pojedini muškarci ulažu više napora kako bi ispravili prethodni neuspeh.

Kod žena je pol protivnika manje važan

Naši rezultati potvrđuju nalaz koji je već dobro poznat u ekonomskim istraživanjima: žene su u proseku manje sklone takmičenju, odnosno ređe biraju takmičarski model.

Ipak, važno je naglasiti da su žene, kada se jednom odluče da učestvuju u takmičenju, podjednako takmičarski nastrojene kao i muškarci.

Pored toga, njihove odluke u manjoj meri zavise od pola protivnika nego što je to slučaj kod muškaraca.

Kako objasniti ovakve reakcije

Rezultati ipak ne omogućavaju da se sa sigurnošću utvrde psihološki mehanizmi koji stoje iza ovakvog ponašanja. Ipak, oni su u skladu sa brojnim istraživanjima iz oblasti ekonomije i psihologije.

Stereotipi mogu navesti pojedine muškarce da potcene sposobnosti i rezultate ženske protivnice.

Oni unapred očekuju pobedu, pa upravo neočekivani ishod izaziva razočaranje.

Zašto onda žele ponovo da se takmiče

Brojna istraživanja bavila su se uticajem očekivanja na ponašanje pojedinaca.

Neuspeh muškaraca češće se pripisuje nedovoljnom trudu, odnosno privremenom uzroku, dok se neuspeh žena češće objašnjava nedostatkom sposobnosti, što se smatra unutrašnjim i trajnim uzrokom.

Iako učesnike eksperimenta tokom takmičenja nisu posmatrale treće osobe, moguće je da su oni usvojili ovakva uverenja i da ih upravo ona podstiču da ponovo pokušaju i ulože više truda.

To je upravo ono što je uočeno kada su se muškarci takmičili protiv žena, ali u znatno manjoj meri kada im je protivnik bio drugi muškarac.

Zašto postoji ta razlika

Deo odgovora verovatno se krije u onome što socijalna psihologija naziva „krhkom muškošću“.

Dok se pripadnost ženskom polu često doživljava kao nešto što se stiče pubertetom i ostaje trajno, status „pravog muškarca“ posmatra se kao nešto što se teško stiče, kroz ponovljeno dokazivanje postupcima, a što se istovremeno lako može izgubiti.

Iako takvo shvatanje nema uporište u objektivnoj biološkoj stvarnosti, ono ima dobro dokumentovane posledice. Takvu percepciju moglo bi dodatno da ojača i sve veće prisustvo maskulinističkih stavova i diskursa.

Muškarci čija se muškost dovodi u pitanje skloniji su kompenzacionom ponašanju, uključujući demonstraciju snage, kako bi ponovo potvrdili svoj muški identitet.

Rezultati ne znače da svi muškarci na isti način reaguju na poraz od žene, niti da je takva reakcija neizbežna. Oni, međutim, ukazuju na to da pol protivnika može da promeni simboličko značenje pobede ili poraza.

Podaci istraživanja ipak podstiču na razmišljanje o ulozi samopouzdanja i stereotipa u načinu na koji procenjujemo rezultate drugih ljudi, kao i o težini koju poraz može imati u izgradnji ličnog identiteta, naročito muškog.

Osim toga, ovi nalazi otvaraju nove mogućnosti za razumevanje odnosa i obrazaca ponašanja u takmičarskim okruženjima.