Svetske izložbe – od Kristal palasa do Beograda 2027.

Svetska izložba otvorila je svoja vrata prvi put 1851. godine u Londonu. Od tada je postala važno mesto ekonomske i nacionalne promocije za svakog učesnika. Međunarodne izložbe su u bliskoj vezi sa istorijom civilizacije i modernog čovečanstva.

Prva izložba u Londonu, održana u Kristal palasu, bila je u znaku industrijske revolucije i dominacije Ujedinjenog kraljevstva kao vodeće industrijske sile. Kako je vreme prolazilo, menjali su se i domaćini i teme koje su bile u fokusu. Od industrijalizacije i industrijskog društva, izložbe su tokom ratnog i međuratnog perioda usmeravale pažnju na nove izazove, da bi potom u prvi plan došle nuklearna energija, svemir i svemirska trka.

Poslednjih decenija, u uslovima mira u većem delu sveta, izložbe sve više postaju sredstvo „brendiranja nacija“, odnosno prilika da se pokaže ono najbolje što svaka zemlja ima. Na njima su predstavljene ideje, proizvodi i umetnička dela koja su obeležila današnji svet.

Svetske izložbe ostavile su ogromno nasleđe kako gradovima domaćinima, tako i čitavom čovečanstvu. U arhitektonskom smislu postale su prepoznatljive po simbolima kao što su Ajfelov toranj u Parizu, Kristal palas u Londonu, Atomijum u Briselu, Svemirska igla u Sijetlu i Ferisov točak u Čikagu.

Manje je poznato da su one bile i platforma za prikazivanje ključnih civilizacijskih i naučnih dostignuća. Tako je upravo izložba u Čikagu prvi put svetlu osvetlila naizmenična struja Nikole Tesle, čime je ovaj pronalazak postao pobednik nad dotadašnjim modelima.

Od 1851. do 1928. godine izložbe su se organizovale bez jasnog formata i dogovora o učestalosti i mestu održavanja. Velika pažnja koju su izazivale dovela je do donošenja međunarodne deklaracije i osnivanja Međunarodnog biroa za izložbe 1928. godine.

Posle beogradskog EKSPO-a, očekivanja su velika. Ambicije svakog domaćina usmerene su na to da se ugleda na dobre prakse prethodnih, ali i da ih, ako je moguće, nadmaši. Već sada je Srbija oborila rekord po broju učesnika – dok je u Kazahstanu 2017. bilo 117 zemalja, Beograd ima 119 potvrđenih učesnica. Prirodno je da Srbija teži da u svakom segmentu nadmaši prethodne domaćine, kao što će i budući domaćini težiti da se ugledaju na Beograd.