Klimatske promene otvaraju put invazivnim vrstama koje uništavaju ekosisteme

Invazivna vrsta je populacija koja se trajno nastanila u sredini koja nije njeno prirodno stanište i pri tome izaziva ekološku i ekonomsku štetu.

Vrste se veoma retko same šire i postaju invazivne, već ih najčešće, često nenamerno, u nova područja unose ljudi.

Iako je tačno da samo mali deo – oko 10 odsto – unetih (alohtonih) vrsta uspe da preživi u novom ekosistemu, a da tek oko 10 odsto od njih postane zaista invazivno, ekonomske posledice su ogromne.

Prema procenama Svetskog ekonomskog foruma, ekonomska šteta koju izazivaju invazivne vrste procenjuje se na najmanje 423 milijarde dolara godišnje, dok strane invazivne vrste imaju ključnu ulogu u čak 60 odsto zabeleženih izumiranja biljnih i životinjskih vrsta.

Smeđa drvna zmija na Guamu – primer posledica invazivne vrste

Međutim, posledice širenja invazivnih vrsta daleko su obimnije. Jedan od najpoznatijih primera uticaja pojedinačne invazivne vrste jeste smeđa drvna zmija (Boiga irregularis) na ostrvu Guam. Najverovatnije je na ostrvo dospela vojnim transportom tokom pedesetih godina prošlog veka, nakon Drugog svetskog rata. Do 1968. godine naselila je čitavo ostrvo, a od tada je dovela do izumiranja deset autohtonih vrsta šumskih ptica.

Posledice nestanka ovih ptica bile su značajne. Pogođeni su domaći beskičmenjaci i oprašivači, a došlo je i do smanjenja brojnosti autohtonih biljnih vrsta. Pored ekoloških posledica, postoje i društveni i ekonomski problemi. Osim straha stanovništva od ujeda zmija, značajne gubitke izazivaju i česti prekidi u snabdevanju električnom energijom, jer se zmije penju na dalekovode i izazivaju kvarove.

Prema najnovijim podacima, populacija smeđe drvne zmije na Guamu je u opadanju. Pretpostavlja se da je razlog to što je brojnost zmija premašila nosivi kapacitet staništa. Pored toga, studija objavljena 2005. godine u časopisu Biological Conservation ukazuje da stres izazvan prenaseljenošću i konkurencijom za hranu smanjuje reproduktivnu sposobnost ovih zmija.

I pored ovih saznanja, i dalje nije jasno da li će to dovesti do stabilizacije populacije ili bi moglo da omogući, makar privremeno, oporavak prirodnih populacija predatora na Guamu. Sa ekonomskog stanovišta, istraživanje i upravljanje populacijom smeđe drvne zmije ovu teritoriju koštaju oko sedam miliona američkih dolara godišnje.

Pretnja okeanima

Ova kriza nije ograničena samo na kopneni biodiverzitet. Dok je povećana globalna mobilnost tokom prethodnih decenija uglavnom podsticala širenje unetih vrsta na kopnu, veza između klimatske krize i širenja invazivnih vrsta danas je najočiglednija u vodenim ekosistemima.

Zagrevanje okeana omogućava morskim vrstama da stvaraju migracione koridore kroz područja koja su ranije bila suviše hladna za njihov opstanak.

Ukoliko je neki morski ekosistem osetljiv na pojavu novog predatora, a većinu njegovih stanovnika čine specijalizovane vrste prilagođene veoma uskim ekološkim uslovima, posledice mogu biti katastrofalne.

Poslednjih godina, na primer, zabeleženo je značajno širenje invazivnih termofilnih vrsta (vrsta koje preferiraju toplije uslove) u centralnom i zapadnom delu Sredozemnog mora. Ovaj proces u velikoj meri je ubrzan plovnim putevima koje je izgradio čovek, pre svega Sueckim kanalom.

Budućnost invazivnih vrsta

Neizvesnosti koje donosi klimatska kriza ostavljaju mnoga pitanja otvorenim kada je reč o budućnosti invazivnih vrsta i tome da li će se predviđena „žarišta invazivnih vrsta“ – područja posebno podložna naseljavanju novih vrsta – zaista u potpunosti razviti.

Sa druge strane, moguće je i da će toplija klima dovesti do nestanka pojedinih postojećih invazivnih vrsta, naročito na izolovanim područjima sa kojih ne mogu da se presele u povoljnije klimatske uslove.

Kako se migracije vrsta uslovljene klimatskim promenama ubrzavaju, sve češće se postavlja pitanje same definicije „invazivne“ vrste. Ako autohtona vrsta prirodno proširi svoje stanište ka polovima ili na veće nadmorske visine, gde ranije nije živela, da li je treba smatrati invazivnom?

Prema sadašnjim naučnim saznanjima, takve vrste se i dalje smatraju autohtonim, osim u slučajevima kada u novom području izazivaju jasno uočljive i ozbiljne poremećaje. To podrazumeva narušavanje prirodnih sezonskih ciklusa ekosistema ili potiskivanje postojećih vrsta koje su do tada zauzimale te lokalne ekološke niše.