Sondermajeri – rodom Poljaci, ali srcem Srbi

Izložba "Sondermajeri – rodom Poljaci, ali srcem Srbi" postavljena je u šabačkom Narodnom muzeju. Oživljava potresnu priču o sudbini jedne porodice, patriotizmu i požrtvovanju. Takođe, govori i Srbiji krajem 19. i početkom 20. veka u koju su se masovno useljavali stranci, procentualno više nego u SAD.

Bili su stranci za otadžbinu, a Srbiju su voleli više od života. Dr Roman Sondermajer, poreklom Poljak, osnovao je srpsku vojnu hirurgiju i bio načelnik vojnog saniteta u Velikom ratu u kojem su srpsku uniformu nosila sva tri njegova sina a supruga i kćerka bile dobrovoljne bolnčarke. 

Sin Staša bio je najmlađi junak Cerske bitke, gimnazijalac koji je u žaru borbe poginuo na frontu sa nepunih 16 godina.

"Pred sam okršaj mu je stigla vest da mu se majka upokojila. Verovatno iz tog herta i nekakve tuge koja se pojavila u njemu, on je krenuo prvi, pogođen je nažalost u tom trenutku. Majke i seljanke iz sela Dobrića i Bogosavca su ga pronašle i sahranile", rekao je kustos Narodnog muzeja u Šapcu Branislav Stanković.

Starija braća, Tadija i Vladislav učestvovala su oba balkanska i u Prvom svetskom ratu. Tadija kao jedan od najboljih srpskih pilota.

"On je bio u toj prvoj grupi koja je upisala kurs letenja i bio je među prvim srpskim pilotima koji su se borili na Solunskom frontu. Međutim, razboleo se od malarije, odlazi u Francusku na lečenje i prijavljuje se u najelitniju francusku eskadrilu, to su bile Rode", navodi autor izložbe Goran Vilić.

Tadija je u Srbiji osnovao i Civilno vazduhoplovstvo, a posebno je zanimljiv njegov dvoboj sa Milošem Crnjanskim koji se tada kao urednik časopisa o avijaciji zalagao za nabavku nemačkih motora za avione, dok je Sondermajer želo francuske.

"Onda ga je Miloš Crnjanski izazvao na dvoboj na Vršačkom brdu i pošto nije bio vičan, on ga je promašio. Tadija je pucao u vazduh i tako je uspeo da sačuva Crnjanskog koji nam je kasnije podario veličanstvenu književnost", rekao je kustos Stanković.

Uprkos svemu što je porodica Sondermajer učinila za Srbiju, posle Drugog svetskog rata, Tadija je sa sinovima uhapšen, a imovina mu je konfiskovana.

Zahvalni za dobročinstvo i vernost otadžbini, Muzeji Jadra i Šapca odužuju se izložbom koja pokazuje samo deo neizbrisivih tragova koje su ostavili u srpskoj istoriji.

broj komentara 0 pošalji komentar