četvrtak, 15. apr 2010, 13:18 -> 13:31
28. april: diriguje Mladen Jagušt
U sredu, 28. aprila u Kolarčevoj zadužbini biće održan koncert Hora i Simfonijskog orkestra RTS, sa početkom u 20 časova.
Hor i Simfonijski orkestar RTS-a izvodiće Mocartov Rekvijem. Dirigent je Mladen Jagušt. Kao solisti nastupaće Jasmina Trumbetaš Petrović, Nataša Jović Trivić, Dejan Maksimović i Miodrag Mika Todorović.
Besplatne karte možete podići na blagajni Kolarčeve zadužbine.
Kada se 1984. godine pojavio film Amadeus, režisera Miloša Formana, stručna i šira javnost nisu ostale ravnodušne - ostvarenje je nagrađeno sa čak osam Oskara i nekoliko desetina drugih priznanja, postajući tako jedan od najzapaženijih filmova svih vremena. Uspeh filma gotovo da nije mogao da izostane, s obzirom na spektakularno prikazanu polu-istinitu priču o šeretskom duhu i iscrpničkom životu muzičkog genija Mocarta, i zavisti njegovog savremenika, kompozitora Salijerija, zbog Mocartove nadarenosti. Kako film pripoveda, ne odolevši tegobama usled besparice, Salijerijevih spletki i, konačno, bolesti, Mocart je poslednje dane proveo u postelji, bled, teško pokretan, ali ispunjen muzičkim vizijama i potrebom da dovrši svoje poslednje delo - Rekvijem. Dok pored postelje, u ulozi zapisivača božanske muzike koja klizi s Mocartovih usana, sedi niko drugi do naš anti-heroj Salijeri, posmatramo s tugom Mocartove odsudne trenutke, njegov delirijum u koji bivamo "uvučeni", i postavljamo mnoga pitanja: ko je uistinu bila maskirana figura u ulozi naručioca posmrtne mise; zašto je Mocart verovao da je ona bila otelovljenje smrti koja dolazi po njega; zapravo, šta se krije iza plašta mistike i kontroverzi vezanih za poslednji period Mocartovog života, u kojem, kao kruna bogatog stvaralaštva, stoji fantastična Rekvijemska misa u d-mollu?
Na osnovu savremenih muzikoloških otkrića i rekonstrukcija, danas je jasno da filmska priča - adaptacija Šaferovog književnog komada Amadeus, čija je prethodnica Puškinova drama Mocart i Salijeri - predstavlja fikciju, konstrukciju Mocartovog i Salijerijevog odnosa i nekih događaja iz Mocartovog života. Međutim, film istinito postavlja makar dve činjenice: s jedne strane, Mocartova ostvarenja sigurno su plenila bečkom sredinom i izazivala divljenje, čuđenje, verovatno i zavist kod muzičkih znalaca, a s druge strane, okolnosti nastanka poslednjeg Mocartovog dela do danas nisu sasvim rasvetljene, te su, tokom vekova, uz brojne anegdote, različito interpretirane. Nagađanja su se uglavnom ticala nekoliko krucijalnih problema, vezanih za: tajnost identiteta naručioca dela, autorstvo određenih delova Rekvijema (s obzirom na to da je Mocart preminuo decembra 1791. godine, ne završivši delo), kao i samog toka nastanka dela.
Godine 1964, austrijski muzikolog Dojč je pronašao rukopis u kojem se nedvosmisleno otkriva identitet naručioca Rekvijema- identitet Grofa Valsega. Dokument je potpisao Hercog, školski nastavnik iz Beča, koji je jedno vreme bio u Grofovoj službi. U rukopisu stoji da je Grof Valseg bio uporni muzičar-amater i da su u njegovoj rezidenciji svake sedmice održavani koncerti kamerne muzike, za koje su redovno poručivana nova dela. Međutim, kako objašnjava Hercog, Grof je retko priznavao da su razni bečki kompozitori komponovali ta dela; želeo je, naime, da se misli da ih je komponovao on sam.
Kada je početkom 1791. godine umrla Grofova supruga Ana, ražalošćeni Grof je od Mocarta poručio posmrtnu misu. Verovatno planirajući da i to delo promoviše kao vlastitu kompoziciju, Valseg je krio svoj identitet tako što je na Mocartova vrata slao anonimnog kurira, preko kojeg je utanačena značajna novčana nadoknada za Rekvijem, koja će biti isplaćena u dva navrata (pre i nakon završetka dela), dok rok za dovršenje kompozicije neće biti strogo određen. Tako je započeta - danas rešena - misterija u vezi sa naručiocem poslednje Mocartove kompozicije.
Brojne druge kontroverze, pak, prouzrokovala je činjenica da je, nakon kompozitorove smrti u vreme pisanja Rekvijema, sudbinu ovog fantastičnog dela odredila Mocartova supruga, Konstanca. Naime, njoj je pripao nedovršeni rukopis, kao i odgovornost da delo bude kompletirano i predato Grofu Valsegu. U nameri da naplati ostatak novca od narudžbine, a kasnije i od štampanja i izvođenja dela, Konstanca je odlučila da određeni vremenski period drži smrt svog muža u tajnosti, kako bi Grof Valseg i javnost verovali da je Rekvijem u celini Mocartovo ostvarenje. Nakon nekoliko neuspešnih pregovora sa potencijalnim dovršiocima dela, Konstanci je pritekao u pomoć kompozitor Sismajer, koji je ranije diskutovao s Mocartom o završenim stavovima Rekvijema i mogućem daljem razvoju kompozicije. Prema Sismajerovim zapisima, Mocart je iskomponovao četvoroglasnu partituru mise za mešoviti hor, instrumentalnu bas deonicu sve do kraja Ofertorija (s izuzetkom stava Lacrimosa, za koji je uradio samo osam početnih taktova), kao i nekoliko orkestracionih motiva za nedovršene stavove. Pažljivo se oslanjajući na „stil" Mocartovog pisanja, te i na konkretne završene delove Rekvijema, Sismajer je dovršio Lacrimosu i komponovao odseke Sanktus, Benediktus i Agnus Dei.
Iako su tokom kasnijih decenija brojni muzički teoretičari upućivali različite kritike Sismajerovoj realizaciji dela - i mnogi kompozitori ponudili svoja "rešenja" - ova verzija je do danas najpoštovanija i najzastupljenija. Rekvijem je prvi put izveden 10. decembra 1791. godine u crkvi Sv. Mihajla povodom Mocartove smrti, a nakon još nekoliko izvođenja, predat je svom naručiocu i izveden 14. decembra 1793. godine u čast Grofice Ane. Uz zvuke ovog rekvijema ispraćeni su i veliki kompozitori Hajdn (preminuo 1809) i Šopen (preminuo 1849).
Danas se Rekvijem uglavnom izvodi kao koncertantno delo, "oslobođeno" svoje prvobitne svrhe posmrtne mise. Takođe, u muzikološkom diskursu, on figurira kao "Mocartova kompozicija", mada treba napomenuti da u literaturi i dalje opstaje sumnja u ranije razmatrane razmere između odsekâ kompozicije koje je napisao Mocart i odsekâ koje je napisao ili kompletirao Sismajer. Debata oko autorskih zasluga za pojedinačne stavove i segmente Rekvijema vrlo je živa i, izgleda, bez novih saznanja koja bi osvetlila ovaj problem, nerazrešiva. Međutim, čini se da, pred lepotom zvučnosti Rekvijema, nedoumice takvog tipa gotovo da gube svaki smisao, a u prilog tome ide činjenica da je stav Lacrimosa, iako najverovatnije samo započet od strane Mocarta, danas jedno od omiljenih, najslušanijih ostvarenja klasične muzike. Ovaj podatak ukazuje na ogroman potencijal Mocartovih muzičkih ideja, koje su sazrevale tokom kompozitorovog kratkog života i dobile svoje najuzvišenije obličje u poslednjem delu, Rekvijemu.
