Naučni skupovi

O pojmu kategorije – govori Nikola Tanasić

U emisiji NAUČNI SKUPOVI petkom možete slušati snimke sa 24. Filozofskog simpozijuma „O pojmu kategorije” koji je, u organizaciji Srpskog filozofskog društva iz Beograda, održan 16. i 17. septembra u Sremskim Karlovcima. U četvrtoj emisiji ovog ciklusa možete pratiti izlaganje Nikole Tanasića „Kategorije pre „Kategorija” – Platonovo učenje o najvišim rodovima i još ponešto”.

Nastojeći da razume moguće začetke Aristotelovog učenja o kategorijama u Platonovoj filozofiji, Nikola Tanasić pristupa ontološkom aspektu ovog Aristotelovog termina, uzimajući kategorije kao značajan deo njegovog istraživanja „bića kao bića", ključan za razumevanje pojma ούσία („usia" - supstancija, podmet, biće, osnova). Poredeći Aristotelovu kompleksnu ontologiju sa ambivalentnošću pojma bića u Platonovim srednjim dijalozima (na primer, u Državi i Fedonu), Tanasić ukazuje na neophodnost specijalizovanije terminologije u okviru Platonove filozofije, čega je i sam Platon bio svestan. Prostor za ovo dodatno razmatranje bića autor nalazi u Platonovoj poznoj kritici teorije ideja, a ponajpre u njegovom Parmenidu, gde se iz ontološki znatno određenijeg pojma „ideje" kristališe jedan „gotovo aristotelovski" pojam ούσία. Ovo „preispitivanje" pojma ideje - ili, preciznije, „ponovno otvranje pitanja bića" (kako to Platon formuliše u Sofistu) - otvara put prema jednom „logičnijem" pristupu ontologiji, bližem Aristotelovim stremljenjima. Ovo ontološko utemeljenje logike, kakvo nalazimo u Platonovom pojmu „najviših rodova" u dijalogu Sofist, može se posmatrati kao svojevrsna preteča Aristotelovih Kategorija, ali i kao dodatno pojašnjenje Aristotelove potrebe za ovakvom vrstom rasprave. Sličnosti između najviših rodova i kategorija mogu se pronaći, ne samo u njihovoj poziciji u Platonovoj, odnosno Aristotelovoj ontološkoj strukturi, već istovremeno u ulogama koje oni igraju u učenjima dvojice filozofa, obezbeđujući mogućnost tačnog i istinitog filozofskog diskursa. Najzad, Tanasić će u završnom delu izlaganja ilustrovati jedan širi pregled pomeranja fokusa sa Platonovog „esencijalističkog" ka Aristotelovom „supstancijalističkom" pristupu pitanju bića.

Urednica ciklusa Tanja Mijović.

broj komentara 0 pošalji komentar